تنظيم: جواد علائي

رفتار سازماني چيست؟

  تعريف رفتار سازماني: يك رشته پژوهشي و علمي است كه در آن اثراتي بررسي مي‏شود كه افراد، گروهها و سيستم‏هاي سازمان بر رفتار فرد در درون سازمان دارد. با اين هدف كه چنين دانشي در راه بهبود و اثربخشي سازمان مورد استفاده قرار گيرد.

سه سطح رفتار سازماني كدام است؟

 رفتار سازماني در سه سطح مورد مطالعه و بررسي قرار مي‏گيرد.

    الف) فرد         ب) گروه             ج) ساختار (سازمان)

نحوه مطالعه و بررسي رفتار فرد چگونه است؟

 انسان از نخستين سالهاي زندگي همواره نظاره‏گر كارهاي ديگران بوده، كوشيده است آنچه را كه مشاهده مي‏كند تفسير نمايد. خواه اين كه فردي از پيش به صورت آشكار درباره موضوعي فكر كرده باشد يا نكرده باشد به هر حال هميشه و در سراسر زندگي مشغول مطالعه ديگران بوده است. انسان شاهد كارهايي است كه ديگران انجام مي‏دهند و مي‏كوشد به علت رفتارها پي ببرد فراتر اين كه هر فرد همواره كوشيده است تا آنچه را كه ديگران تحت شرايطي ويژه انجام مي‏دهند پيش‏بيني كند.

 اين پيش بيني ممكن است شهودي (الهامي يا احساسي) صورت گيرد يا به صورتي سيستماتيك.

 سيستماتيك بدين معناست كه فرد در اين روش مي‏كوشد رابطه‏هاي علت و معلولي را مشخص كند و نتيجه‏گيري‏هاي خود را براساس نتايج تحقيقات علمي بگزارد يعني واژه‏ها را تحت شرايط كنترل شده جمع‏آوري كرده، به يك روش بسيار معقول و منطقي تفسير و اندازه‏گيري كند.

 در حال حاضر عقيده بر اين است مدير بايد توانايي و مهارت استفاده از اين دو روش را در پيش‏بيني رفتار كاركنان در سازمان دارا باشد. و آنچه را كه از طريق شهود و الهام درباره رفتار كاركنان پيش‏بيني كرد، بتواند به وسيله روشهاي سيستماتيك نيز بررسي كرده علت رفتار كاركنان را از طريق علمي و مبتني بر عقل و منطق مورد شناسايي قرار دهد. در حقيقت روشهاي سيستماتيك تكميل كننده و مكمل يافته‏هاي مدير از طريق شهود و الهام است.

نگرش به چه معناست؟

  تعريف نگرش: نظري است كه درباره افراد، چيزها يا رويدادها ابراز مي‏گردد و منعكس كننده نوع احساس فرد در باره آن است به طور مثال هنگامي كه فرد مي‏گويد »كارم را دوست دارم«، نگرش خود را درباره كارش ابراز مي‏كند.

اجزاي نگرش كدام‏اند؟

    نگرش سه جزء دارد:

    الف) شناختي (عقيده، اعتقاد)      ب) عاطفي (احساسي)      ج) رفتاري

نگرش اقتضايي چيست؟

 در رفتار سازماني نگرشي كه در حال حاضر حاكم است نگرش اقتضايي است.

  تعريف نگرش اقتضايي: طبق تئوري مبتني بر نگرش اقتضايي، كار مدير اين است كه دريابد چه روشي، در يك حالت خاص، تحت موقعيت ويژه و در زمان مشخص مي‏تواند به بهترين نحو براي تأمين هدف‏هاي مديريت مؤثر واقع شود. نتايج تغيير مي‏كنند، زيرا موقعيت‏ها متفاوت‏اند. به طور مثال، در يك كشور علت X، منجر مي‏شود به Y ولي در كشور ديگر، X ، شايد منجر به  Yگردد.

 منابع

 1 - مباني رفتار سازماني، تأليف استيفن پي. رابينز مترجمان دكتر علي پارسائيان - دكتر سيد محمد اعرابي دوره سه جلدي

 2 - سازمان و مديريت، تأليف دكتر مرتضي موسي خاني و مسعود منشي زاده نائين، جلد اول،

همه رفتارما به وسيله ويژگيهاي شخصيتي و تجربه‏هاي ياديگري شكل مي‏گيرد.

چهار متغيري كه در رفتار فردي مورد بررسي قرار مي‏گيرد عبارت‏اند از:

 1 - مشخصات شناسنامه‏اي

 2 - توانايي

 3 - يادگيري

 4 - شخصيت

 1 - مشخصات شناسنامه‏اي: با مراجعه به روند كاركنان مي‏توان به راحتي ويژگيهايي را بررسي كرده، داده‏هايي را جمع‏آوري نمود. اين ويژگيها شامل موارد زير است:

 الف) سن:

 - با بالا رفتن سن ميزان عملكرد كاهش مي‏يابد.

 - هر قدر سن بالاتر مي‏رود احتمال ترك شغل كمتر است.

 - هر قدر سن كاركنان بالا رود فرصتهاي شغلي كمتري پيش مي‏آيد. به طور كلي كارمندان مسن‏تر در مقايسه با افراد جوان‏تر غيبت‏هاي قابل اجتناب كمتري دارند ولي غيبتهاي غير قابل اجتناب آنها بيشتر است. (شايد اين موضوع مربوط به برخوردار نبودن از سلامت كامل باشد.)

 ب) جنسيت:

 برخي ويژگيهاي شخصيتي بين زن و مرد متفاوت است ولي از نظر بازدهي شغلي بين زن و مرد تفاوت فاحشي وجود ندارد.

 ج) سابقه خدمت:

 - عملكرد گذشته فرد با بازدهي وي در پست جديد رابطه زيادي دارد.

 - سابقه كار با ميزان غيبت رابطه معكوس دارد

 - سابقه كار با جابه جايي كاركنان در سازمان رابطه معكوس دارد

 - سابقه خدمت با رضايت شغلي رابطه‏اي مستقيم دارد

توانايي:

 توانايي يعني توان فرد در انجام كارهايي كه در يك پست سازماني بايد انجام شود به عبارت ديگر توانايي، ارزيابي كار يا عملي است كه فرد مي‏تواند انجام دهد. توانايي فرد شامل دو مهارت است.

 الف ) مهارت هوشي       ب) مهارت جسمي

 توانايي‏هاي ذهني: عبارت است از آنچه كه فرد براي كارهاي فكري به آن نياز دارد.

 توانايي هوشي: اين توانايي در حقيقت توجه به چهار زير مجموعه زير است:

 1 - قدرت شناخت      2 - توانايي اجتماعي       3 - توانايي احساسي       4 - توانايي فرهنگي

 - افراد با هوش افرادي هستند كه مسائل مختلف را در ابعاد شناختي، اجتماعي، احساسي و فرهنگي بتوانند مورد بررسي قرار داده و درك نمايند.

ابعاد توانايي‏هاي ذهني

 1 - استعداد عددي: توانايي در حل مسائل رياضي و داشتن سرعت در اين نوع عمليات

 2 - درك كلامي: توانايي در درك مطالبي كه فرد مي‏خواند يا مي‏شنود و درك رابطه واژگان با يكديگر

 3 - سرعت ادراكي: توانايي در تشخيص سريع و دقيق وجوه مشابه و متفاوت چيزهايي را كه مي‏بيند

 4 - منطق قياسي: قياس از كل به جزء رسيدن است.

 5 - منطق استقرايي: استقرار از جزء به كل رسيدن است. آن استدلالي كه در آن از مطالعه امور جزئي به نتيجه‏اي كلي است يابند.

 6 - تصور مجازي: توان فرد در به تصور درآوردن يك شيي در فرضاً البته اگر فاصله آن تغيير كند.

 7 - حافظه: توانايي در حفظ كردن و به ياد آوردن تجربه‏هاي گذشته.

توانايي‏هاي فيزيكي:

 1 - قدرت پويا    2 - توانايي بدني    3 - قدرت ايستا   4 - قدرت انفجاري    5 - استقامت   

 6 - انعطاف پذيري سطحي    7 - انعطاف پذيري پويا    8 - توازن (تعادل)

تناسب بين توانايي‏هاي فرد و شغل

 با توجه به نياز پست‏هاي متفاوت سازماني بايد افرادي را كه داراي توانايي‏هاي متناسب با آن مشاغل هستند استخدام كرد. نوع پست سازماني يا كاري كه بايد انجام شود تعيين كننده شرايطي است كه داوطلب (از نظر هوش يا جسمي) بايد داشته باشد.

 اگر كارمند توانايي‏هاي لازم براي احراز يك پست را در سازمان نداشته باشد موفق نخواهد بود و عملكرد قابل قبولي نخواهد داشت.